Koronanın iki yüzü: İşte kazananlar ve kaybedenler

Memleket iktisadı Covid-19 salgınının yarattığı tahribatla bir arada sert bir türbülansa girdi. Münhasıran nisan, mayıs ve haziran aylarından oluşan 2. çeyrekte ekonomik daralmanın rekor kırması bekleniyor.

Buna karşılık Borsa İstanbul 100 (BİST100) endeksi mart ayından bu yana yükselmeye devam ediyor. Memleketteki birinci koronavirüs vakasının duyurulduğu 11 Mart’ı izleyen 1 haftada sert kıymet kayıplarıyla 110 bin seviyesinden 82 bin seviyesine kadar gerileyen BİST100, o günden bugüne yükselmeye devam ediyor. Borsa son olarak dün Covid-19 periyodu boyunca verdiği kayıpları telafi ederek 110 bin seviyesine yine yükseldi. Mart ayında borsaya yatırım yapanlar paralarını yaklaşık yüzde 35 orantısında artırmış oldu.

Madalyonun bu tarafında hali hazırda servet sahibi olduğu için salgın “fırsatından” istifade edenler bulunuyor. Lakin başka tarafta işsizlik ve borç sarmalında hayatta kalmak için mütemadi savaş etmek isteyen milyonlar bulunuyor. Borsanın yüzde 35 kıymetlendiği tıpkı devirde milyonlar işsiz kaldı, kirasını ve faturalarını ödemek için dahi muhtaçlık kredisi kullandı.

YAŞAMAK İÇİN ÇALIŞMAK ZORUNDA OLANLAR %99

Salgın devrinde fiyatlı bölümler daha görünür oldu, onlar emekleriyle gündelik hayatın devamını sağladılar. Fakat kaybedenler de onlar oldu

?Çalışanlar…

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) olgularına nazaran şubat ayı itibariyle 26 milyon 753 bin kişi istihdam ediliyor. Bu insanların yüzde 70’i yani 18 milyon 783 bini gelirini bir patronun nam ve hesabına çalışarak fiyat cinsinden elde ediyor. Devrimci Emekçi Sendikaları Konfederasyonu (DİSK) ve Çevre Güvenlik Kurumu (SGK) datalarına nazaran ise fiyat gelirlerinin yaklaşık yarısı minimum fiyat civarında gelir elde ediyor. Öbür bir deyişle devlette yaklaşık 9 milyon kişi ay boyunca en az 160 saat çalışıyor ve eline minimum fiyat geçiyor. Buna karşılık nisan ayı açlık sonu 2 bin 438 lira…

?İşsizler…

Birebir TÜİK donelerine nazaran şubat ayı itibariyle 4 milyon 228 bin kişi son 4 hafta içinde bir iş başvurusu yaptı gelgelelim şimdi iş bulamadı. TÜİK yalnızca bu kimseleri işsiz kabul ediyor. İş arayanların 3 milyon 569 bini daha evvel de fiyatlı bir işte çalışıyordu. 222 bini daha evvel hiç çalışmamıştı. 191 bin kişi ise en az 8 yıl evvel bir işte çalışmış ve geçim kahrıyla alana tekrar inerek iş aramaya başlamıştı. Gayrı bir deyişle işsizlik sorunu patrondan çok fiyatlı çalışanların direkt ilgilendiren bir sorun. İstihdamın yüzde 70’i fiyatlı çalışanlardan oluşurken, işsizlerin yüzde 90’ını fiyatlı kısımlar oluşturuyor.

?Ümitsizler…

İşsizlerin yüzde 25’i yani 1 milyon 70 bini 1 yıldan uzun müddettir iş arıyor ama bulamıyor. Bu kuvvetli sürecin devam etmesi halinde kişi iş aramaktan vazgeçiyor ve resmi işsiz verisinde bölge almıyor. Ama TÜİK’in “neden iş aramıyorsunuz?” sorusunu “iş bulabileceğimi düşünmüyorum” biçiminde cevaplıyorlar. İşte bu bireylerin sayısı 2019’un Şubat ayında 621 bin iken, bu yılın tıpkı ayında 1 milyon 107 bine ulaşmış durumda. Olgu tarihi boyunca ümitsizlerin 1 milyonu geçtiği birinci ay 2020 yılı şubat ayı oldu.

?Borçlular…

AKP periyodu Türkiyesi’nin evvelki periyotlardan ekonomik mealde en değerli farkı tüketici borçluluğunda yatıyor. Mesken almak için geçmişte emekli ikramiyeleri, eş dost borçları yahut koopreatifler yaygın yöntemken, AKP devrine uzun vadeli konut kredileri damga vurdu. İşini kaybeden milyonlar münhasıran uzun vadeli borçlarını nasıl ödeyeceğini düşünüyor. BDDK donelerine nazaran 2005 Nisan’da 2 milyar 727 milyon dolar konut kredisi borcu, 2020 Nisan’da 30 milyar 346 milyon dolara yükselmiş durumda. Tıpkı devirde gereksinim kredisi borcu ise 4 milyar 678 milyon dolardan 44 milyar 515 milyon dolara yükseldi.

YAŞAMAK İÇİN ÇALIŞMAK ZORUNDA OLMAYANLAR %1

Borsa yatırımcıları içindeki en büyük yüzde 1’lik azınlık, behre senetlerinin yüzde 75’ine sahip. Banka mevduatlarının yüzde 55,6’sını ise binde 2’lik azınlık denetim ediyor

?Borsacılar…

2019 Nisan’da Borsa İstanbul’daki (BİST) yerli yatırımcı sayısı 1 milyon 166 binken bu sayı 2020 Nisan’da 1 milyon 506 bine yükseldi. Böylelikle geçen yıl yatırımcı olmayan 340 bin kişi borsaya girdi.

Borsadakilerin ne kadarı literatürde “büyük balık” yahut “balina” olarak isimlendirilen büyük yatırımcı?

BİST olgularına nazaran 1 milyon TL ve üzeri pay senedi sahibi (büyük balık-balina) kişi sayısı geçen yılın nisan ayında 6 bin 682’ydi. Bu nisanda bu sayı 13 bin 754’e yükselmiş durumda. Büyük balık sayısındaki artış yüzde 105. Bu artışa karşılık borsadaki yatırımcıların hala yalnızca binde 9’u büyük balık durumunda. Her bin yatırımcının 991’i ise küçük tasarruf sahibi konumundaki küçük balıklar yahut sair bir tabirle hamsiler.

Büyük balıkların yekun behre senedi pazarındaki hakka karşılık, küçük balıkların behresi ne kadar?

Yerli yatırımcıların borsadaki yekun varlığı 239 milyar 679 milyon TL. Bunun 180 milyar 799 milyonu yani yüzde 75’i büyük balıklara ilişkin. Diğer bir tabirle 1 milyon TL ve üzerinde behre senedi bulunanlar yekun hesapların binde 9’unu oluştururken, bu binde 9, pay senetlerinin yüzde 75’ine sahip. Geri kalan yüzde 99,1 ise borsanın yüzde 25’lik hacmini oluşturuyor.

?Mevduatçılar…

Halkın geniş bölümleri küçük tasarruflarını pahalılığa ezdirmemek için dolar, avro yahut altın alıyor. Fakat bu şahısların sayısı milyonları bulsa da piyasa hacminin küçük bir kısmını oluşturuyor.

Zira servet dağılımındaki uçurum banka mevduatlarında da kendisini gösteriyor. Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) datalarına nazaran yurtiçinde yerleşik olan insanların yekun 110 milyon 927 bin banka hesabı bulunuyor. Donelere nazaran içinde 1 milyon TL ve üzerinde bakiye bulunan hesapların sayısı 239 bin 502. Yani banka hesapların yalnızca binde 2’si büyük balıklara ilişkin.

BİNDE 2’LİK AZINLIK YEKUN MEVDUATLARIN NE KADARININ SAHİBİ?

BDDK nisan ayı olgularına nazaran yurtiçinde yerleşiklerin bankalarda yekun 2 milyar 789 milyon 703 bin lirası bulunuyor. Bu paranın 1 milyar 551 milyon 42 bin lirası ise milyoner hesapların elinde. Öteki bir deyişle yekun hesap sayısının binde 2’sini elinde bulunduran azınlık hesapların içindeki bakiyenin yüzde 55,6’sını denetim ediyor.

MİLYONER SAYISI NASIL DEĞİŞTİ?

Mevduatların yaklaşık yarısı yabancı para yahut altın halinde tutuluyor. Böylelikle dolar, avro yahut altın kıymetinde artış yaşandığında hesapların lira cinsinden büyüklüğü de artıyor. Türk Lirası cinsinden mevduat sahipleri ise liradaki ortalama yüzde 7’lik nema yahut iştirak hakkından nemalanıyor. Döviz ve altın bedelindeki artışlar buhran periyotlarında milyonerlerin sayısında sert artışlar meydana getiriyor. Ocak ayında milyoner hesapların sayısı 203 bin 479 iken, bu sayısı nisan ayına gelindiğinde 239 bin 502’ye yükseldi. Öte yandan BDDK 1 milyon TL üzerine ayrıyeten bir kategori oluşturmadığı için on milyoner, yüz milyoner yahut milyarder hesapların sayısı bilinmiyor.

Ozan Gündoğdu/Birgün

Yorum (Yok)

Yorum yaz