Nema indikçe pahalılık yükseldi: En çokça artış alkolde

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) donelerine nazaran, Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) Mayıs ayında aylık yüzde 1,36 artışla yıllık yüzde 11,39’a yükseldi. Bir evvelki yılın birebir ayına nazaran artışın düşük olduğu başka ana öbekler sırasıyla, yüzde 3,74 ile parti ve kültür, yüzde 6,69 ile ulaştırma ve yüzde 7,68 ile giysi ve ayakkabı oldu.

Buna karşılık, bir evvelki yılın birebir ayına nazaran artışın yüksek olduğu ana öbekler ise sırasıyla, yüzde 21,41 ile alkollü içecekler ve tütün, yüzde 20,86 ile çeşitli mal ve hizmetler ve yüzde 14,45 ile konut oldu.

Kurdaki sert bedel kaybının akabinde Ekim 2018’de yıllık pahalılık yüzde 25,24 ile son 15 yılın rekor seviyesini görmüştü. Yıllık pahalılık bu tarihten itibaren düşüş eğilimine girdi lakin pahalılıkta kalıcı tek haneye şimdi ulaşılmadı. Mayıs ayı pahalılık verisi ile birlikte TCMB’nin yüzde 8,25 seviyesindeki siyaset getirisi ile yıllık pahalılık arasındaki fark 3 puanı aştı. Analistlere nazaran, siyaset getirisinin pahalılığın bu denli altında kalması TCMB’nin devam eden nema indirimlerine ait soru işaretlerini artırıyor.

Yapılan anketlere nazaran, mayıs ayında düşük güç fiyatları ve zayıf seyreden talebin temel azık kümesindeki kısmi fiyat artışlarını dengelemesiyle bir evvelki yılın tıpkı ayına nazaran hudutlu bir artışla yüzde 11 seviyesinde olması bekleniyordu. Reuters’ın 15 iştirakçiyle gerçekleştirdiği ankette yıllık pahalılık için iddialar yüzde 11,73 ila yüzde 10,55 bandında taraf alıyordu. Bloomberg HT’nin anketine nazaran ise pahalılığın aylık yüzde 0,7; yıllık yüzde 10,66 olması hedefleniyordu. Ekonomistler, mayıs ayı pahalılık beklentilerinin ortalamasının yüzde 0,92 yıllık pahalılığın yüzde 10,9 olacağını öngörmüştü. 

ÇEKİRDEK PAHALILIK ALARM VERİCİ

Ekonomistler de pahalılık olgularını kıymetlendirdi. Ekonomist Uğur Gürses “Talebin çöktüğü bir devirde aylık yüzde 1,7’lik çekirdek pahalılık alarm verici. Bir de bu kadar mali genişleme-kredi genişlemesi hesaba katılırsa salgın sonrası da parlak görünmüyor. TL’yi koruyacak getiri ise banka mevduatında yıllık net yüzde 7” dedi. Ekonomist Mustafa Sönmez ise “Yüzde 11,5 yıllık pahalılık, önünde, sayıları 10 milyonu çoktan aşmış gelirsiz, işsiz kitle var; yardım alamamış milyonlar var. Acilen yeni bir bütçe yapılmalı ve içtimaî harcamalar bütçenin omurgasını oluşturmalı. Taban fiyat de 2021 başına kadar net 3 bin TL yapılmalı. Devletin içki-sigara, akaryakıt fiyatlarını dolaylı vergilerle yönlendirdiği bilinir. Bu eserler dışarıda bırakılsa yıllık TÜFE yüzde 9,5 üzere. Demek ki 2 puan pahalılığa direkt devlet sebep oluyor” diye konuştu.

EN ZIYADE ARTIŞ TÜTÜN VE ALKOLDE

Bir evvelki yılın birebir ayına nazaran ana kümelerde yaşanan tüketici fiyat endeksindeki artış şu halde gerçekleşti:  Eğlence ve kültür yüzde 3,74  Ulaştırma yüzde 6,69  Giyim ve ayakkabı yüzde 7,68  Konut yüzde 14,45  Çeşitli mal ve hizmetler yüzde 20,86  Alkollü içecekler ve tütün yüzde 21,41. Mayıs ayında bir evvelki aya nazaran tüketici fiyatlarında yaşanan değişimde ise en az artış gösteren öbekler yüzde 0,16 ile lokanta ve oteller, yüzde 0,22 ile sıhhat ve yüzde 0,24 ile azık ve alkolsüz içecekler oldu. Aylık artışın yüksek olduğu öbekler ise sırasıyla, yüzde 6,85 ile giysi ve ayakkabı, yüzde 3,30 ile ulaştırma ve yüzde 1,92 ile çeşitli mal ve hizmetler oldu. Mayıs ayında endekste kapsanan 418 husustan, 66 unsurun ortalama fiyatında düşüş gerçekleşirken 70 unsurun ortalama fiyatında değişim olmadı. 282 hususun ortalama fiyatında ise artış gerçekleşti.

MAYISTA AZALIŞ GÖSTEREN KÜME YOK

Ana harcama kümeleri itibarıyla 2020 yılı mayıs ayında azalış gösteren ana küme olmadı. En az artış gösteren öbekler ise yüzde 0,16 ile lokanta ve oteller, yüzde 0,22 ile sıhhat ve yüzde 0,24 ile azık ve alkolsüz içecekler oldu. Buna karşılık, ana harcama kümeleri itibarıyla 2020 yılı Mayıs ayında artışın yüksek olduğu kümeler ise sırasıyla, yüzde 6,85 ile giysi ve ayakkabı, yüzde 3,30 ile ulaştırma ve yüzde 1,92 ile çeşitli mal ve hizmetler oldu. İşlenmemiş besin eserleri, kuvvet, alkollü içkiler ve tütün ile altın hariç TÜFE’de 2020 yılı Mayıs ayında bir evvelki aya nazaran yüzde 1,52, bir evvelki yılın Aralık ayına nazaran yüzde 3,79 bir evvelki yılın birebir ayına nazaran yüzde 11,21 ve on iki aylık ortalamalara nazaran yüzde 11,74 artış gerçekleşti.

TL’YE GERÇEK GETİRİ KURAL

Kişisel fon başkanı, stratejisi Rıdvan Baştürk “Merkez Bankası siyaset neması yüzde 8,25. Muhtemelen global ortamı fırsat bilip yüzde 8’in altına çekecekler. Pahalılık mayısta yüzde 11,39 oldu. 12 ay sonrası için beklentiler yüzde 9,20. Yukarı güncelleme gelebilir bu beklentiye. TL’ye cazip bir gerçek getiri kaide oğlu kural bir durumdur” tabirlerini kullandı. Akademisyen Hakan Eryüzlü de şunları söyledi: “İki gün içerisinde 2. el otomobil fiyatları yüzde 20, hane fiyatları yüzde 25 orantısında artmış. Görülüyor ki talebi arttıracak desteklere değil üretimi destekleyecek siyasetlere daha çok muhtaçlığımız var. Yoksa bunun dönüşü öncelikle pahalılık ve geçmişe dönemeyen kredi nispetlerinde artış olur.”

TÜİK VATANDAŞ İÇİN BİRŞEY İİFADE ETMİYOR 

CHP Umum Lider Yardımcısı Aykut Erdoğdu, TÜİK’in açıkladığı pahalılık rakamlarının vatandaş için artık meali kalmadığını belirterek “TÜİK’in vatandaş nezdinde inandırıcılığı kalmayalı uzun vade oldu. Vatandaş artık pahalılığı kendi yaşadığı koşullar ile ölçüyor” dedi.

Erdoğdu, TÜİK’in pahalılık rakamlarının detaylarına bakıldığında, ulaştırma ile giysi ve ayakkabı kümelerinin enflasyondaki yükselişin ana nedeni olduğunun görüldüğünü vurgulayarak, şunları kaydetti: “Talepteki zayıflığa karşın fiyat artışlarını ardındaki nedenin bu olduğu anlaşılıyor. Ulaştırma kümesi pahalılığının da benzeri biçimde kurdaki yükseliş ve petrol fiyatlarındaki artış kaynaklı yükseldiği görülüyor.”

Çekirdek pahalılığın da Nisan ayının tam zıddı bir tablo çizdiğini, Mayıs’ta besin eserleri, kuvvet, altın, alkollü içkiler ve tütün hariç TÜFE-C endeksinin yüzde 10,32’ye yükseldiğini belirten Erdoğdu, “Bu da talepteki zayıflığa karşın kuvvet ve besin dışı mallarda maliyet kaynaklı yükselişler olduğunu gösteriyor. Sonuç olarak Merkez Bankası’nın raporlarında ve açıklamalarında söz ettiği üzere dezenflasyon sürecinin kolay olmayacağı anlaşılıyor. Son yayımlanan Finansal İstikrar Raporu’nda belirtilenin bilakis TL’deki bedel kaybı ve emtia fiyatlarındaki yükselişler pahalılıkta arz taraflı bir ağırlık yaratacak” diye konuştu.

İTHALATIN VERGİSİ ARTTI

Ekonomist Banu Kıvcı Tokalı, pahalılığın haziranda düşmesini beklediğini şu laflarla açıkladı: “Yıllık pahalılığın haziranda yüzde 12’ye yakın tepe yapıp sonrasında düşüş trendiyle tek haneye inmesini bekliyorum.” Prof. Dr. Burak Arzova ise mayıs pahalılığının beklentilerin üzerinde gelmesini şu etmenlere bağladı: “Sigara ve tütün artırımının tesiri. Giysi ve ayakkabıda beklenti üzeri artış. Ulaştırmada beklenti üstü artış. İthal eserlere getirilen ithal vergi artışlarının tesiri.”

DEĞERLI OLAN BÜYÜME VE SEÇİM

Capital Economics’ten Jasson Tuvey “Enflasyonunun Mayıs ayında yıllık bazda yüzde 11,4’e yükselmesi, ayın birinci günlerinde TL’deki sert paha kaybı tesirinin zayıf iç talebin fiyat baskısı üzerindeki tesirini dengelediğini ortaya koyuyor. Lakin TL’nin son birkaç hafta toparlanmasıyla TCMB’nin bu ayki PPK içtimasında da getirileri düşürmesini engellemek pek mümkün değil” dedi. BlueBay portföy idaresinden piyasalar masası stratejisti Timothy Ash “Merkez Bankası’nın pahalılığı dikkate almadığını, asıl gündeminin büyüme ve AKP’nin yine seçilmesi olduğunu” öne sürdü. Ekonomist Fatih Özatay ise “Salgın nedeniyle küçülen bir memlekette eksi gerçek nema alışılagelmiş;  salgınla daha da kırılganlaşan bir memleket için alışılagelmiş değil” tahlilinde bulundu.

Ali Yıldırım/Karar

Yorum (Yok)

Yorum yaz